За Чарнобылем — жоўты пясок
Ваша адзнака: Нет Сярэдні: 4.8 (9 галасоў)

Чорнае слова, як чорнае сонца, бяз-
літасна ўскацілася на беларускі не-
басхіл. Яно, нібы чорнае зацьменне,
усё пачарніла: і зялёную траву, і праз-
рыстую ваду, і блакітнае неба.

Янка Сіпакоў

Зараз мне 16... Для мяне, як і для ўсіх тых, хто перажыў трагедыю Чарнобыля, час нібы распаўся на дзве часткі: да 26 красавка 1986 года і пасля. Жылі мы не вельмі далёка ад тых мясцін. З горада маці прывозіла ласункі, расказвала пра атамную станцыю, якая дае электрычную энергію.

Па вёсцы пайшлі чуткі, што на ЧАЭС адбылася аварыя. Прыехалі дадому аднавяскоўцы, якія там працавалі. Але ніхто гэтаму не прыдаў ніякага значэння.

На наступны дзень на саўгасным стадыёне адбылося адкрыццё раённых спаборніцтваў па футболу. I я разам з бацькамі і старэйшым братам амаль увесь дзень бавілася там: цікава было. Помню, як нечакана пайшоў дождж. Мы бегалі, падстаўлялі далоні, не ведаючы, што гэты дождж нясе нам.

А вось і доўгачаканае свята — 1 Мая. Пачала шыкаваць прырода. На стадыёне гулянне: грае музыка, гучаць песні. На тварах — радасць.

Але ж непакой абрынуўся і на нашу вёску. Маці, вельмі ўстрывожаная, днём толькі на хвіліну забягала дамоў. Забараніла выходзіць на вуліцу. А па шашы ехалі і ехалі ў бок Прыпяці розныя машыны. Так працягвалася некалькі дзён.

6 мая з'явіліся сваякі з Любані і забралі мяне з братам да сябе. Да гэтага часу я ніколі не расставалася з бацькамі. Праз дзень — два вельмі захацелася дадому. Мне тлумачылі, што ў Стралічава нелыа ехаць, што ў бацькоў шмат работы, а непакоіцца няма падстаў.

Тады я не ведала, што пройдуць не дні, а месяцы, пакуль я вярнуся дамоў, што наперадзе мяне чакае бальніца ў Бараўлянах, піянерлагер у Барысаўскім раёне. Толькі ў канцы жніўня я прыехала дадому. Радасці не было межаў. Але дзіўна, што ж тут здарылася? Усё такое прыгожае, як і ў мінулым годзе, толькі ў агародчыку салдаты высеклі кветкі ды каля школы няўтульна стала: замест кустоў, кветак — жоўты пясок.

Хутка разнеслася навіна: у школе будзем знаходзіцца дванаццаць гадзін, бо вуліца, стадыён, лес — небяспечная зона. Так урад паклапаціўся, каб на нас менш уздзейнічала радыяцыйнае апрамяненне.

I зноў у дарогу. Мы, вучні пачатковых класаў, едзем на аздараўленне ў Анапу.

Гомель... Чыгуначны вакзал. Па нас прыехалі з Анапы незнаёмыя выхавацелі. Гэта вельмі добрыя, ласкавыя жанчыны, расказваюць пра Чорнае мора, прыгажосць, утульнасць санаторыя, куды мы едзем. Ды нам не да гэтага. Перад вачыма — твары бацькоў. У душы — трывога, непакой. Вельмі хочацца спыніць цягнік, вярнуцца дадому.

Жывём на беразе Чорнага мора, вучымся, ездзім на экскурсіі. Сумуем, бо невядома, што там, на Бацькаўшчыне.

I вось прыехала маці. Ніколі не забудзецца, як мы беглі яе сустракаць: не толькі я, але і ўсе вучні нашай школы. Кожнаму хацелася пачуць пра сваіх родных і блізкіх, пра вёску.

Маці частуе нас цукеркамі. Многім, напэўна, здаецца, што гэта цукеркі з рук яго маці. А я — самая шчаслівая!

Аднак ёй трэба вяртацца дамоў. Яе чакаюць сур'ёзныя справы: яна — старшыня сельсавета. На твары усмешка, маці ўгаворвае мяне не сумаваць, хоць самой не менш цяжка, чым мне.

У школе з пачуццём тугі чакалі канікулаў, бо ведалі: пасадзяць у вагоны і зноў павязуць на некалькі месяцаў.

1989 год. Цяжка захварэў брат. Бацькі пачалі збірацца пераязджаць у іншае месца. Ніколі не забуду той дзень, калі яны паведамілі аб сваім рашэнні. Брат настойліва прасіў: "Мамачка, татачка! Нікуды не пераязджайце, я ачуняю тут. Калі ж вы паедзеце, я застануся і буду жыць з дзедам".

I мы не паехалі. Брат хварэў, не адзін раз ляжаў у бальніцы. Здароўе мае і маіх бацькоў таксама пагаршалася. А ў Стралічаве будавалі новы прыгожы пасёлак з каменных муроў у два паверхі — катэджы. Каму ў іх жыць? Маці, якая раней верыла прадстаўнікам вышэйшых улад, вучоным, што тут можна жыць, пачала сумнявацца, прыслухоўвацца да голасу тых, хто даводзіў у трывозе і роспачы: "Жыць у чарнобыльскай зоне небяспечна!" У газетах "Сям'я", "Гомельская праўда" з'явіліся яе артыкулы, чула па радыё пра яе выступленне ў Мінску на пленуме Дзіцячага фонду па тэме "Дзеці Чарнобыля". Гэта быў крык душы маці, заклапочанай лёсам ужо не толькі сваіх дзяцей, а ўсіх тых, чыё жыццё ў небяспецы.

Знаходзячыся ў красавіку 1990 года ў Геленджыку, куды амаль на тры месяцы вывезлі вучняў нашай школы, з гонарам глядзела на маці, калі яе паказвалі ў тэлемарафоне, прысвечаным чарнобыльскай трагедыі. Зноў яна гаварыла аб тых складанасцях, у якіх апынуліся вучні Стралічаўскай школы, бо ўзровень радыяцыі быў ад 15 да 40 кюры/кв.км і вышэй. Гадзінамі сачылі за телемарафонам. Ужо разумелі: у Чарнобылі адбылася не проста аварыя, а катастрофа з тымі вынікамі, якія прыносіць людзям вайна.

З Геленджыка вярнулася ўжо не ў родную вёску, а на новае месца жыхарства, на Стаўбцоўшчыну. Самотна сустрэла мяне Аталезь. Хата на ўскрайку вёскі, непадалёку ад лесу. Усё чужое, незнаёмае. Так прайшло лета.

1 верасня звычайна было святам. А тут я, вучаніца 7-га класа, плакала наўзрыд. Маці, настаўнікі, незнаёмыя дзяўчынкі суцяшалі. Разумелі: гэта балючыя слёзы тугі па роднай школе, сябрах.

Час ішоў. Пачалі прывыкаць да новых мясцін. Бацькі, тыя перасталі памылкова Стоўбцы называць Хойнікамі, Аталезь — Стралічавам. З'явіліся новыя сябры. Я ўдзячна ўсім аднавяскоўцам, хто дапамог маральна нам у тыя цяжкія часы, хто побач з намі сёння і ў горы, і ў радасці. Мае бацькі з павагай гавораць пра тых, з кім побач працуюць як у школе, так і ў калгасе.

Але ж чамусьці ў снах часцей за ўсё я бываю не ў Аталезі, а ў Стралічаве, бо радзіму нічым не заменіш.

Пішу, а на вачах слёзы. Успамінаю словы на лістку паперы, напісаныя маёй 70-гадовай бабуляй: "Сардэчна прызнаюся: вельмі хачу дамоў". Хто ёй дапаможа?! Хто дапаможа тысячам людзей з пакалечаным лёсам?! Хто дапаможа хворай на сотні і тысячы гадоў зямлі?

З маленства мяне з братам маці вучыла быць сумленнымі людзьмі. Чаму ж вучылі бацькі вас, усіх тых, каму беларускі народ даверыў свой лёс, абраўшы на высокія дзяржаўныя пасады. Дый хто вас выбіраў? Хто даў вам правы хлусіць, утойваць праўду?!

Не, вашых прозвішчаў я не назаву, бо многіх не ведаю. Я сёння назвала б імёны тых вучоных, медыкаў ды літаратараў, у каго не было высокіх пасадаў, а было шчырае сэрца, хто добрасумленна выконваў і выконвае свой грамадзянскі абавязак, нягледзячы на розныя складанасці як аб'ектыўныя, так і суб'ектыўныя.

З ўдзячнасцю ўспамінаю пісьменнікаў Уладзіміра Ліпскага, Васіля Якавенку, якія прыязджалі тады да нас у школу. Мы разумелі, што для гэтых людзей наш лёс неабыякавы. А пасля, чытаючы іх артыкулы ў газетах, па-дзіцячаму лічылі: можа, гэта мы іх натхнілі так палымяна пісаць.

Менавіта хойніцкая зямля ўзрасціла Барыса Сачанку, Міколу Мятліцкага. У іх творах гэтага часу чуецца боль за родны край. Радыяцыя не абышла і радзіму Івана Шамякіна. Добра ведаючы палешукоў, іх характары, звычаі, не мог пісьменнік не ўзяцца за пяро, не напісаць аб гэтай трагедыі. Раман "Злая зорка" мы ў сям'і прачыталі ўсе. Тата сказаў: "Усё вельмі праўдзіва, здаецца, што гэта не мастацкі, а дакументальны твор. Такое ўражанне, што і я расказваў пісьменніку аб падзеях тых першых злашчасных дзён".

Ну а цяпер чарга за намі, вучнямі. Напішам пра тое, што нельга забыць. Нельга забыць дзеля будучыні Беларусі, нельга забыць дзеля дабрабыту беларускага народа, нельга забыць дзеля таго, каб ніхто ніколі не мог сказаць пры такой катастрофе: нічога не здарылася, не ад радыяцыі хварэюць і паміраюць... Так, гэтага больш не будзе.

Аўтары
Лічыльнікі
Раім наведаць

Каб дадаць спасылку
на Ваш сайт, пiшыце ў
зваротную сувязь

Як нас знаходзяць
-