Я зведаў гэты боль
Ваша адзнака: Нет Сярэдні: 5 (4 галасоў)

Цяжка апісаць той стан душы, які не пакідае мяне ўжо некалькі гадоў. А з таго чорнага дня іх прайшло восем. Ды ўвесь гэты час нікуды не схавацца, нікуды не збегчы ад роспачнага болю, ад горкай самоты. Нават у снах... Ноч за ноччу наплываюць яны, будзяць успамін аб роднай Чэрыкаўшчыне, вярэдзяць душу і сэрца. Цяжка мне далося ўсведамленне таго, што я страціў самае дарагое і каштоўнае ў жыцці — радзіму. Цяпер, на чужыне, я ўспамінаю родныя мясціны і на памяць прыходзяць радкі з верша Кастуся Кірэенкі:

Лепей за усё мне на свеце мясціна
Тая, дзе я нарадзіўся і ўзрос.
Бэз пад акном і на полі каліна,
Ціхае сонца блакітных нябёс...

Мінула тры гады з таго дня, як я выехаў з Чэрыкаўшчыны. I вось зноў імчыць мяне машына туды, дзе засталася часцінка майго сэрца. Думкі, успаміны пераплятаюцца, блытаюцца. На душы неспакойна. Перад вачыма паўстаюць малюнкі апошняга шчаслівага года ў гэтай палескай глыбінцы...

Залатыя палі збажыны з сінімі вочкамі васількоў, распавіты Сож, светлыя ад бяроз гаі — усё гэта маё дзяцінства, мая маленькая радзіма.

Да восемдзесят шостага года мой бацька працаваў у леспрамгасе і ведаў самыя таемныя куточкі ў лясах Чэрыкаўшчыны. Колькі тут было неспазнанага, дзіўнага, зварушлівага! Колькі дробязей, амаль непрыкметных тады, але вельмі значных і важных для мяне зараз, успамінаю цяпер. Вось мы з бацькамі збіраем крэпенькія маладыя баравічкі, а вось ярка-чырвоныя суніцы. Блукаючы, раптам выходзім на старыя партызанскія акопы. Успамінаю любімае месца адпачынку нашай сям'і, дзе векавыя дубы падступаюць да самага берага Сожа і амаль побач б'юць жывыя вясёлыя крынічкі, а на другім беразе — бязмежная прастора заліўных лугоў.

Прыгажосцю вылучаецца гэты куточак у Магілёўскай вобласці. Лясы і лугі шчодра адорвалі людзей ягадамі, грыбамі і духмянымі зёлкамі. Без добрай здабычы не ад'язджалі адсюль ні рыбакі, ні паляўнічыя...

Сож! Мой імклівы і знаны Сож са стромкімі берагамі і разлеглымі сенажацямі. Як яго не любіць, калі ўсё дзяцінства я хадзіў па ўзбярэжжы гэтай ракі, услухоўваўся ў плёскат хваль — то бурлівых, пагрозлівых у вясновае разводдзе, то ціхіх, мілагучных у пагодныя летнія вечары.

Світае... На хаду паснедаўшы, як дарослы, крочу з бацькам да ракі. У паветры ніводнай пылінкі. Яно проста ап'яняе сваёй чысцінёй і свежасцю. Нам трэба паспець, не ўпусціць тых дарагіх хвілін на світанку, калі рыба пакідае глыбіні і пачынае ход за спажываю...

А вечарам стомленыя, ледзь-ледзь перасоўваючы ногі, але задаволеныя, радасныя крочым дадому.

I што нам цяпер засталося ад усяго гэтага?! Прыглушаны стогн. Неспазнаны дагэтуль боль страты. Боль, якому няма роўных у свеце. Апусцелыя вёскі, апусцелыя душы былых жыхароў. Безліч хвароб...

...Вось мы з бацькам пасля пяці гадзін дарогі ўязджаем у Гронава. Так называецца мая вёска. Я нарэшце пакідаю свае цяжкія ўспаміны і прагна ўглядаюся ў наваколле. Ды не, няма таго звыклага дзіцячага гоману ў дворыках. Няма шчаслівых або проста радасных твараў былых аднавяскоўцаў. Няма буслоў на старой вялізнай сасне, якая невядома як апынулася на межах некалькіх сядзіб. Няма звыклага, паўнацэннага жыцця. Але ёсць людзі. Неяк недарэчна забытыя Богам і ўсімі астатнімі людзьмі. Інакш як растлумачыць тое, што ў вёсцы жывуць на сённяшні час больш за палову жыхароў? А Гронава ж знаходзіцца зусім побач з вёскамі Вепрын, Малінаўка, Халмы, Чудзяны, дзе радыяцыя ў тры разы большая, чым у 30-кіламетровай зоне Чарнобыля. Толькі людзі жывуць, як нідзе і ніколі. Жывуць, набліжаючы свой апошні дзень. А куды ехаць? Дзе шукаць шчасця? Ніхто на чужыне цябе не чакае, нікому ты там не патрэбен так, як на радзіме, і нават бываюць моманты, калі і паскардзіцца няма каму, акрамя сваіх блізкіх. I таму многія сем'і праз некалькі месяцаў зноў вяртаюцца дадому, сюды, дзе нябачная, д'ябальская сіла крышыць і знявечвае ўсе жывое на клетачным узроўні, — у гэты край самоты і тугі.

Вось і здаецца, што жыхары гэтай вёскі не жывуць, а дажываюць свой век. Па гэтай прычыне душу зноў напаўняе пякучы боль за гэтых людзей, асабліва за маленькіх дзяцей, якія яшчэ не разумеюць значэння такога страшнага слова "радыяцыя".

...Бацька спыняе машыну каля нашай старой хаты. Мы, седзячы ў машыне, моўчкі глядзім на яе. Цяпер там жыве іншая сям'я. А мы тут ніхто. I зноў успамін... Ён — адно з самых цяжкіх пачуццяў у маім жыцці. Успамінаецца апошняя ноч у роднай хаце.

Апусцелая хата. Вокны без фіранак. Нямая, прыгнятаючая цішыня. Ноч. Бясконцая, падобная на мае думкі. Сэрца не ўспрымае або не хоча ўспрымаць, што яна — апошняя ў гэтай непрывабнай з выгляду, але такой мілай і дарагой для мяне хаце. Я чакаю світання як збавення ад пачуцця безнадзейнасці, ад горкіх, цяжкіх думак. Але час застыў, і яно ніяк не надыходзіць. Са спакутаваным сэрцам, задрамаўшы на некалькі хвілін, нарэшце, устаю. Праз гадзіну ўся сям'я, моўчкі апусціўшы вочы долу, сядае ў машыну. Апошні позірк на родную, мілую хату, дзе прайшло маё дзяцінства, маладосць маіх бацькоў. Аднак што гэта?.. Быццам бы смуга заслала вочы і, здаецца, захлынуўся ў нясцерпным болі... Толькі цяпер я знайшоў сугучны гэтаму моманту верш Міколы Лешчуна, які глыбока запаў мне ў душу:

Ля родных падворкаў схіляем галовы,
Нібы на пагостах ля даўніх крыжоў.
I коцяцца слёзы — балючыя словы:
Ці ўдасца калісьці прыехаць ізноў?

Прабыўшы ў Гронаве два дні, мы развітваемся з вёскай яшчэ раз. Пасля ўсяго ўбачанага і пачутага ад'езд здаецца мне збавеннем ад жудаснага сну. Ды не. Чамусьці толькі пасля развітання з роднай вёскай мы звяртаем увагу на прыроду. Яна пацвярджае, што гэта не сон, а як бы ягоны працяг...

Здзічэлыя, зажураныя палеткі, счарнелыя даўнія стагі. Бацька не вытрымлівае і спыняе машыну каля лесу. Уваходзім у яго. У вачах мружыцца. Паліваем слязьмі сцяжынку, зарослую быльнягом. Бярозкі. Якія стройныя, маладыя, прыгожыя. I, мабыць, ужо невылечна хворыя... Я ўспамінаю невялічкую красавіцкую казку пра бярозку, якая ліла салодкія слёзы, а ў мяне — пякучыя цяжкія слёзы ростані, слёзы за растаптаную красу і, напэўна, жыццё.

Прывычнае вуха не ўлавіла шматгалосага спеву. Так, чуваць толькі самотна-тужлівы шолах лісця і шапаценне высокага быльнягу. Як хаўтурны пошум... Потым, больш прыгледзеўшыся і прыслухаўшыся, я зразумеў, што лес жыве, але маўчыць. Маўчыць, быццам усё адчувае, усё разумее і маўчыць.

Зноў сядаем у машыну, каб ужо без перапынкаў хутчэй даехаць туды, дзе цяпер наша хата. Трывожныя, горкія думкі. Цяжка апісаць уражанне, навеянае асірацелым лесам.

На чужыне я часта ўспамінаю сваю радзіму. У такія хвіліны са мною заўсёды сябар майго дзяцінства — маленькі плюшавы мядзведзь. Колькі з ім разам мы перажылі! Шчаслівае жыццё ў Гронаве, Чарнобыль, пераезд, першыя гады на чужыне... I таму для мяне ён не толькі цацка, ён — сімвал. Сімвал роднай зямлі, сімвал шчасця, таксама сімвал болю, смутку і настальгіі па Бацькаўшчыне...

Няма слоў, такіх патрэбных, якія б, трапіўшы ў вушы, зажывілі душэўныя раны многіх тысяч і мільёнаў беларусаў, якіх напаткала бяда.

А боль не затухае. Людзям, якія не зведалі яго, трэба дапамагчы справай: міласэрнасцю, дабрынёй, павагай.

Аўтары
Лічыльнікі
Раім наведаць

Каб дадаць спасылку
на Ваш сайт, пiшыце ў
зваротную сувязь

Як нас знаходзяць
-