Развітанне з Дзям'янкамі
Ваша адзнака: Нет Сярэдні: 5 (5 галасоў)

Лепшыя гады свайго жыцця я правяла ў Дзям'янках. Гэтая вёска ў квецені яблынь, груш, сліў, вішань мроіцца мне і цяпер.

Я праходжу на агарод, абапал засаджаны кустамі маліны. Тут, у Дзям'янках, чамусьці любяць асабліва гэту ягаду, і летам вясковыя вуліцы нібы не маюць агароджаў: суцэльныя кусты маліны, у зялёнай лістоце якіх ззяюць-зіхацяць пунсова-чырвоныя спелыя ягады. I я не стрымліваюся ад спакусы, зрываю буйную малініну і кладу ў рот. Салодкі смак ягады вяртае мяне ў маленства. Маленькай чатырохгадовай дзяўчынкай забралася я ў агарод, каб, нягледзячы на маміны забароны, наесціся, наталіць душу малінай. I раптам голас: "Наташа! Ізноў у маліне сядзіш! Ну як жа я вылечу твой дыятэз?" Спужаўшыся мамы, я бягу праз агарод, адчыняю веснічкі і перада мною — луг. Нібы чарадзейны дыван рассцілаецца пад нагамі: жоўтым россыпам дзьмухаўцы і люцікі, на іх фоне — ружовыя гваздзікі, сінія васількі, белыя купкі рамонкаў, блакітных незабудак. I я кідаюся ў гэта мора кветак, з галавой акунаюся ў яго, мне хочацца спяваць ад радасці і шчасця. А луг адказвае мне сакатаннем конікаў, гудзеннем пчол.

Луг знаходзіцца на ўзгорку, адкуль мне адкрываюцца цудоўныя краявіды. Справа залатое жытнёвае поле, — здаецца, сонца з неба апусцілася на зямлю і калышацца пад лёгкімі парывамі ветру. Далей волатам паўстае лес, нязменны вартавы і жытнёвага поля, і лугу, і вёскі, і ракі Іпуць, што бліскучай стужкай агінае вёску.

Я бягу на зерняток да дзядулі. Я люблю глядзець, як разгружаюць машыны са збожжам, як вырастаюць горы самага сапраўднага золата. Потым спяшаюся да жанчын на зернесушылку. З разбегу ныраю ў збожжа і зарываюся ў яго па самыя вушы. Хапаю зярняткі ротам і ем, ем, аж вочы заплюшчваю ў асалодзе...

Поезд раптам прыпыняецца, і я прачынаюся. "Ужо Гомель?" — пытаюся ў матулі. "Не, спі яшчэ! Гэта Жлобін. Разбуджу, калі будзем у Гомелі," — ласкава адказвае мама і нацягвае на мяне коўдру.

Я заплюшчваю вочы. Думкі мітусяцца ў маёй галаве і не даюць мне заснуць. На дварэ глыбокая ноч.

Колькі разоў я ехала сюды са шчаслівым прадчуваннем радасці ад сустрэчы з бабуляй і дзядулем, сябрамі і сваякамі. Не адно лета я правяла ў Дзям'янках. Гэты прыгожы шчаслівы край стаў маёй радзімай. А зараз?..

Памятаю, як хвалявалася і плакала мама, даведаўшыся аб здарэнні ў Чарнобылі. Яна ўрач і добра ўяўляе, што пагражае роднай вёсцы і яе жыхарам. А я не разумела яе слёз і турбот, бо лічыла чарнобыльскую аварыю звычайным пажарам, якія здараюцца амаль кожны дзень.

Помню свой першы прыезд у вёску пасля трагедыі. Нідзе не відаць ніводнага чалавека, людзі нібы хаваліся ад радыяцыі, лічачы самай надзейнай абаронай родную хату. Шмат дамоў было пазабівана.

З кожным крокам сэрца маё ледзянела ад жаху — я не пазнавала блізкіх сэрцу мясцін. Калі мы ўжо амаль падышлі да роднай хаты, раптам пачулі жалобнае скуголенне сабакі. Мабыць, гаспадары паехалі з родных мясцін, ратуючыся ад радыяцыі, а сабака вярнуўся на былое месца жыхарства. Яго скуголенне было падобнае на чалавечы плач.

Матуля ласкава пагладзіла мяне па галаве: "Не плач, дачушка! Супакойся!". Я падняла галаву і ўбачыла слёзы ў яе вачах.

Так і застала нас бабуля: абедзвюх у слязах, і кожная моцна трымае ў абдымках другую, нібы не адпускае, не дае зваліцца ў гэту магілу, трапіць у пастку радыяцыі.

Калі мы прыехалі дамоў у Вілейку, на нас звалілася новае няшчасце: бацьку адпраўлялі на будаўніцтва домікаў для бежанцаў. Амаль два месяцы правёў ён у радыяцыйнай стыхіі. Я памятаю матуліны слёзы і бацькавы просьбы, каб нічога не гаварылі яго маці. Яна б і па сённяшні дзень нічога не ведала пра гэта, каб я не прагаварылася. Ніколі не забыць мне бабуліны слёзы. А мне тады добра дасталося ад мамы. У час чарнобыльскай камандзіроўкі бацька атрымаў апрамяненне шчытападобнай залозы.

У душы я радуюся, што праязджаю па Палессі ноччу, бо ўдзень здаецца, што праязджаеш могілкі, могілкі вёсак, хат, чалавечых душ. Пачынае світаць. Прачынаюцца бацькі, малодшы брат і маленькая сястрычка.

Пасля трагічнага выбуху я неаднаразова прыязджала на радзіму. Вёска адмірае. I зараз я еду ў Дзям'янкі ў апошні раз, таму мы і выбраліся ў дарогу ўсёй сям'ёй. Бабуля з дзядулем атрымалі кватэру ў больш чыстай ад радыяцыі зоне (хаця таксама ў Добрушскім раёне). Але я б аддала ўсё, каб яны засталіся ў Дзям'янках, каб радасць і шчасце ізноў вярнуліся сюды, каб ліхадзейская радыяцыя як з'явілася ў адзін момант, так і знікла.

У летуценнях час праходзіць хутка. I я не заўважыла, як мы апынуліся ў Добрушы.

"Наташа! Ну што ты там стаіш? Пра што думаеш усю дарогу? Бяжы сюды хутчэй. Аўтобус прыйшоў!" — раптам чую матулін голас. Я саджуся ў аўтобус ля акна. Апошні раз еду дарогай, што вядзе ў мае маленства, хачу назаўсёды пакінуць яе ў сэрцы, запомніць да дробязей.

Выпадкова чую размову бацькі з шафёрам.

— Не, не пойдзе аўтобус у Дзям'янкі! — катэгарычна адмаўляе шафёр.
— Чаму? Ён жа заўсёды Ішоў на Марозаўку праз Дзям'янкі...
— Заўсёды ішоў, а цяпер не-е. Зона там, разумееце, зона! — кажа шафёр па складах, а ў мяне слёзы нагортваюцца на вочы. От што значаць пакінутыя вёскі...

Падыходзіць бацька. "Ну што? — пытаецца ў яго мама. "Аўтобус не пойдзе праз Дзям'янкі, — разгублена адказвае тата. — Пяць кіламетраў давядзецца ісці пеша".

Зона! Божухна, няўжо мае родныя Дзям'янкі — небяспечная зона, забароненая, не прыгодная для жыцця людзей. Не, не можа быць!

За акном праплываюць шэрыя пакінутыя хаты. На слупах некаторых веснічак завязаны ручнікі. З даўніх часоў ручнік — неад'емная частка ўсіх беларускіх народных абрадаў і звычаяў. На ручнікі прымалі нованароджаных, ручніком звязваюць маладых на вяселлі, на ручніках апускаюць у магілу труну з нябожчыкам, ручнік завязваюць на магільных крыжах. I вось ручнікі на веснічках. Як знак таго, што чалавечая душа навечна застанецца тут, у гэтай хаце.

Аўтобус раптам прыпыняецца. "Хто да Дзям'янак — вылазь! Далей аўтобус ідзе ў абход!" — чую голас шафёра і спяшаюся на выхад. На дварэ спякотнае лета, але мяне чамусьці кідае ў дрыжыкі. "Апошні раз, — стукае ў галаве, — усё ў апошні раз!"

Наперадзе бачу нейкае збудаванне. Падышоўшы бліжэй, разумею, што гэта кантрольны пункт. Мы прыпыняемся перад шлагбаумам. Да нас выходзіць салдат.

— Куды? — грозна пытаецца ён.
— У Дзям'янкі.
— Прозвішча?

Мы называем сябе.
Салдат доўга корпаецца ў спісках.

— Леанід Паўлавіч? — раптам пытаецца ён.
— Так.
— Праходзьце.

Салдат падымае шлагбаум, і мы — у зоне.

Насустрач едзе аўтобус, ён прыпыняецца, і да нас выходзіць шафёр: "Люда, вы ў Дзям'янкі? Сядайце. падвязу!". Мама здзіўлена глядзіць на шафёра і раптам пазнае свайго аднакласніка. Мы сядаем у аўтобус і хутка пад'язджаем да Дзям'янкаў, дзе нас ужо чакаюць.

Іду па вуліцы. З пяцідзесяці хат жыццё цепліцца толькі ў трох: у адной жывуць матуліны бацькі, а дзве іншыя заняты бежанцамі з Украіны.

Заходжу ў двор і плачу: усё, як заўсёды, але мае сумны выгляд. Няма ў садзе кветак, акрамя некалькіх кустоў братак, якія, як успамін аб былым харастве, на зло ўсім бедам, прабіліся праз густы дзёран. Заходжу ў агарод: няма на дрэвах ні яблыкаў, ні груш, дзе-нідзе на пажоўклых лістах маліны можна ўбачыць рэдкія ягады. На лузе за агародам усё так жа шмат кветак, але над імі не кружацца пчолы, не сакочуць конікі. Я плачу ад жалю і бяссілля.

Нячутна падыходзіць бабуля: "Лесам будуць засаджваць нашы Дзям'янкі. — з горыччу кажа бабуля... — От як". "Гэта канец, — прамаўляю я, — разумееш, бабуля, канец! Ніколі ўжо, ніколі не вернецца тое, што было шчасцем нашага роду, сям'і".

"Хадзем, унучачка, хадзем, трэба з хатай развітвацца." — кліча бабуля. Як у сне выходжу за ёй за вароты. Падымаю галаву: вокны і дзверы забіты, дзядуля вешае замок на веснічкі. У мяне вырываецца крык, здаецца, сэрца зараз выскачыць з грудзей. "Пакланіся, дачушка!" — шэпча мама. Азіраюся: мама, бабуля і цётка нізка кланяюцца хаце. Дзядуля з татам і дзядзькам стаяць, зняўшы шапкі і апусціўшы галовы. Я здымаю з шыі белую хустку і завязваю яе на слуп варот. Не ў сілах больш стрымліваць слёзы, я падаю на калені.

Не памятаю, як ішла да прыпынку. Наперадзе бегла малая сястрычка. Ёй толькі два гады, яна не разумее турбот дарослых. Божухна! Калі ласка, не засмучай яе радаснага маленства. Няхай ёй ніколі не давядзецца назаўсёды пакідаць сваю радзіму, сваю хату. Божухна! Дай ёй шчаслівую долю.

Р. S. Паважанае журы!
З даўніх часоў жылі мае продкі ў вёсцы Дзям'янкі Добрушскага раёна. Амаль паўвёскі жыхароў былі маімі сваякамі. У Дзям'янках выраслі мая мама і яе сястра, мая бабуля і дзядуля, прабабуля. Тут пахавана шмат маіх родных. І маё маленства прайшло ў гэтым цудоўным кутку. Я думаю, што словы Янкі Купалы "Божа! Гэткі свет тут моц стварыла твая! " прысвечаны менавіта маёй роднай старонцы. Я нарадзілася і вырасла ў Вілейцы, але радзімай сваёй лічу Дзям'янкі. Праўду кажуць: "Дзе прайшло маленства, там пачынаецца Радзіма". У Дзям'янках пачыналася маё жыццё, усё было ўпершыню: першыя словы, першыя крокі, першыя прабабуліны калыханкі і казкі, першыя сябры і першыя непрыяцелі.

Чарнобыльская аварыя перавярнула ўсё. Яна подлай вірлівай плынню ўварвалася ў мірны быт сялян. Людзі пакідалі абжытыя месцы, назаўсёды развітваліся са шчаслівымі часінамі, праведзенымі ў родным кутку. Замест вясёлых і шчырых аднавяскоўцаў на вуліцах з’яўляліся салдаты, усе на адзін твар. Часта яны здаваліся мне робатамі, якія былі накіраваны на працу ў раён, не прыстасаваны для жыцця чалавека. Тады і ўсе жыхары вёскі здаваліся мне ўжо не людзьмі, а робатамі.

Чарнобыль — самая горкая старонка майго жыцця. Таму, даведаўшыся аб вашым конкурсе, я адразу вырашыла прыняць у ім удзел. Думаю, калі падзялюся сваімі перажываннямі, мне стане крыху лягчэй.

З павагай, Наташа.

Аўтары
Лічыльнікі
Раім наведаць

Каб дадаць спасылку
на Ваш сайт, пiшыце ў
зваротную сувязь

Як нас знаходзяць
-